Hôm nay xin giới thiệu tới quý vị bộ 3 nguyên tử trong làng nhiếp ảnh: Khẩu độ – Tốc độ – ISO.
Đây là 3 khái niệm cơ bản, ai cũng phải hiểu và biết cách sử dụng nếu muốn làm chủ chiếc máy ảnh của mình và cho ra những bức ảnh ưng ý.
Xin đảo qua về khái niệm phơi sáng 1 chút.
Phơi sáng là quá trình điều chỉ chỉnh lượng ánh sáng đi vào cảm biến hoặc film của máy ảnh để tạo ra bức ảnh. Phơi sáng là một yếu tố rất quan trọng trong nhiếp ảnh, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc bức ảnh của bạn có đủ sáng, đủ chi tiết và không bị dư hoặc thiếu sáng.
3 thông số Khẩu – Tốc – ISO đều trực tiếp ảnh hưởng tới quá trình ta phơi sáng trên máy, đồng thời ảnh hưởng luôn tới chất lượng bức ảnh của bạn.
Mỗi thông số lại đem tới một hiệu ứng khác nhau. Ta cùng tìm hiểu xem chúng có gì nhá.
1. Khẩu độ (Aperture)
Đơn vị: f/x, ví dụ: f/1.8, f/2.8, f4. Nhiều khi hay viết tắt f1.8 f4..
Ta có thể thấy trong mỗi ống kính đều có các lá khẩu như này. Việc điều chỉnh khẩu độ chính là điều chỉnh các lá khẩu cho chúng mở rộng, thu hẹp lại để cho phép ánh sáng vào sensor nhiều hay ít.
Ta có thể thấy trong mỗi ống kính đều có các lá khẩu như này. Việc điều chỉnh khẩu độ chính là điều chỉnh các lá khẩu cho chúng mở rộng, thu hẹp lại để cho phép ánh sáng vào sensor nhiều hay ít.
Từ đây ta có khái niệm mở khẩu và đóng khẩu (hoặc khép khẩu).
Mở khẩu:
Cho ánh sáng vào nhiều hơn, đồng thời giúp tấm ảnh của bạn được xóa phông nhiều hơn, phù hợp chụp chân dung, hoặc khi bạn muốn làm nổi bật chủ thể hơn.
Hoặc khi chụp vào buổi tối, chụp trong phòng thiếu sáng, bạn cũng cần mở khẩu to hơn để lấy thêm ánh sáng. Những khẩu độ lớn ví dụ f/1.4, f/1.8, f/2.8..
Khép khẩu:
Hạn chế ánh sáng đi vào, giúp trường ảnh của bạn dày hơn, lấy nhiều chi tiết hơn, phù hợp chụp phong cảnh, chụp tập thể cần lấy được nét nhiều.
Những khẩu độ nhỏ ví dụ f/5.6, f/8, f/11..
Như vậy ngoài điều chỉnh lượng ánh sáng vào sensor, khẩu độ còn giúp bạn quyết định mục đích, thể chụp, bằng cách xách định tấm ảnh sẽ xóa phông nhiều hay ít.
2. Tốc độ ( Shutter Speed)
Đơn vị: 1s, 2s, 1/60s, 1/500s…
Tốc độ máy ảnh quyết định thời gian mà cảm biến hoặc phim ảnh được phơi sáng.
Cũng tùy vào điều kiện, thể loại chụp mà bạn sẽ điều chỉnh tốc độ phù hợp.
Tốc độ nhanh (vd: 1/500s) sẽ giúp bạn “đóng băng chuyển động”, phù hợp chụp các chủ thể chuyển động nhanh và vẫn bắt được nét, không bị mờ nhòe, ví dụ chụp những người đang chơi bóng, chụp trẻ con, chụp chim chóc…
Tốc độ chậm (vd: 1/15s) sẽ giúp máy ghi lại được nhiều thứ hơn, có thể tạo ra được các hiệu ứng chuyển động (chụp panning, phơi sáng lâu..).
| Tốc độ nhanh | Tốc độ chậm |
|---|---|
| Ví dụ: 1/100s, 1/250s.. Giúp bạn “đóng băng chuyển động”, phù hợp chụp các chủ thể chuyển động nhanh và vẫn bắt được nét, không bị mờ nhòe, ví dụ chụp những người đang chơi bóng, chụp trẻ con, chụp chim chóc.. | Ví dụ: 1/15s, 1s, 5s.. Giúp máy ghi lại được nhiều thứ hơn, có thể tạo ra được các hiệu ứng chuyển động (chụp panning, phơi sáng lâu..) |
 f/2.8 – 1/80s – ISO 160 |  f/22 – 13s – ISO 100 |
Một lưu ý về tốc độ chậm, khi chụp bình thường (không có ý đồ chụp để tạo ra các hiệu ứng đặc biệt), bạn cần giữ tốc độ ở 1 mức an toàn, để tránh ảnh bị rung, nhòe, là coi như bỏ tấm ảnh.
Mẹo ở đây là dựa vào tiêu cự của ống kính.
Ví dụ, bạn đang cắm ống 50mm, thì tốc độ tối thiểu an toàn cho bạn là 1/tiêu cự (ở đây là 1/50s).
Đây chỉ là 1 mẹo chụp, sẽ không đúng hẳn với tất cả mọi người, ảnh có bị nhòe khi chụp ở tốc thấp hay không còn phụ thuộc vào tay người chụp có chắc hay không, máy, lens có hỗ trợ chống rung không..
3. ISO
Đơn vị: 50, 100, 200..
Thông số cuối trong bộ 3 nguyên tử – ISO, nó xác định độ nhạy sáng của cảm biến.
Càng tăng ISO thì ảnh sẽ càng sáng, nhưng đồng thời ảnh cũng sẽ noise (nhiễu hạt) hơn, ISO thấp sẽ giúp ảnh mượt như sunsilk.
Nên bạn cần cân nhắc trước khi tăng ISO.
Thường ta sẽ để ISO càng thấp càng tốt (mức min 50, 100, 200 tùy từng dòng máy).
Bạn có thể đẩy cao ISO lên để lấy hiệu ứng nhiễu hạt mà ta thường thấy trên những tấm ảnh film, trông cũng rất nghệ.
4. Ví dụ về việc kết hợp 3 thông số khi chụp thực tế
Dưới đây mình sẽ đưa ra một vài tình huống khi mình đi chụp và cách mình điều chỉnh 3 thông số này, cho mọi người dễ hiểu.
Trên kia nhiều lý thuyết đọc cũng mệt hah :v
Trước mình có nghe vài cá nhân nói rằng phải chụp M ảnh mới đẹp được (chế độ Manual).
Theo mình thấy là không đúng. Việc để chế độ chụp nào và điều chỉnh 3 thông số cốt để kiểm soát lượng ánh sáng đi vào, còn chụp ra 1 tấm ảnh đẹp còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Mình chỉ để M khi mình chụp phơi sáng lâu, và chụp khi cắm flash rời.
Thường mình để chế độ ưu tiên khẩu độ (A, Av).
Chế độ này sẽ tự động điều chỉnh tốc độ, còn cho phép bạn tùy biến khẩu độ và ISO.
ISO thường mình để auto, giới hạn từ 100 – 12800. Nếu 2 thông số kia vẫn trong giới hạn an toàn của máy, ISO sẽ ở mức nhỏ nhất.
Khi mà khẩu hoặc tốc đã đạt mức tối đa mà máy chưa nhận đủ sáng ISO sẽ tự tăng đến mức phù hợp.
Điều này cho phép mình giảm bớt thao tác chỉnh các thông số nhưng vẫn đảm bảo một bức ảnh đủ sáng, và quan trọng là giúp mình bắt được nhiều khoảnh khắc hơn.
Chụp ở chế độ này bạn chỉ cần chú ý đến tốc độ.
Nếu bạn set ISO bằng tay, đang ở mức min rồi và tốc chậm quá thì bạn hãy chủ động tăng nó lên.
Khi thiếu sáng quá, khẩu và ISO đã tăng max mà chưa đủ thì máy sẽ tự động giảm tốc độ chụp để lấy thêm ánh sáng vào.
Chú ý không để tốc giảm sâu quá, ảnh sẽ dễ nhòe.
Ảnh noise còn chấp nhận được, chớ còn ảnh rung nhòe thì chỉ có nước bỏ 😀
Như vậy mình đã giới thiệu qua cho mọi người cơ bản về 3 thông số Khẩu – Tốc – ISO và cách mình kiểm soát chung khi chụp. Nếu mọi ngừi có thắc mắc hãy comment xuống phía bên dưới.
Các bạn cũng có thể tìm các bài khác trong blog này, mình có nói về một số kỹ thuật khác trong nhiếp ảnh, cũng có liên quan tới việc điều chỉnh 3 thông số này luôn.
Thân ái,
Mr. Quân Nguyễnn