Nếu ai đó hỏi mình đâu là nhân vật văn học Việt Nam có sức sống bền bỉ và tạo ra nhiều cảm xúc trái chiều nhất, câu trả lời của mình chắc chắn là Xuân Tóc Đỏ trong kiệt tác Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng.
Khác với những hình mẫu nhân vật lý tưởng, những anh hùng “mười phân vẹn mười” thường thấy, Xuân Tóc Đỏ là một kẻ đi lên từ bùn đen, một nhân vật mà mình vừa thấy thú vị, vừa thấy đáng nể, lại vừa phải suy ngẫm. Hắn không tốt hoàn toàn, nhưng bảo hắn xấu xa thuần túy thì lại quá bất công.
Toàn bộ ảnh sử dụng trong bài viết mình xin cap lại từ một bộ phim trên Youtube. Mình có đính kèm link ở đây, các bạn có nhã hứng hãy theo dõi và ủng hộ tác giả :)))
Bộ phim này mình rất tâm đắc, bám sát nguyên tác, dàn diễn viên thực lực với nhiều nghệ sĩ danh tiếng.
Phim dài hơn 4 tiếng nhưng mình đã xem không bỏ sót một phút nào.
Xuất thân “số khổ” và bản năng sinh tồn mãnh liệt
Trước khi trở thành một “bậc vĩ nhân”, một “anh hùng cứu quốc”, Xuân là ai? Hắn là một đứa trẻ mồ côi, “bán phá xa, chạy cờ rạp hát, bán thuốc lậu, nhặt banh quần”, lấy gầm cầu, vỉa hè làm nhà.
Chính cái nền tảng vứt sục giữa chợ đời ấy đã nhào nặn nên một Xuân Tóc Đỏ có bản năng sinh tồn cực kỳ mãnh liệt. Hắn lọc lõi, ranh ma và nhạy cảm với thời cuộc một cách đáng sợ. Khi bước chân vào cái xã hội thượng lưu “âu hóa” nửa mùa của Hà Nội bấy giờ, Xuân như cá gặp nước. Hắn biết xã hội ấy thèm khát cái gì để cung cấp cái đó. Hắn thuộc lòng những câu khẩu hiệu hợp thời như “Bình dân!”, “Thần thế!”, “Cải cách trang phục!” và biến chúng thành vũ khí cho mình.
Trong cuộc sống hiện đại, chúng ta gọi đây là khả năng “thích nghi” và “bắt trend” (xu hướng). Có những người không có bằng cấp cao, xuất phát điểm bằng không, nhưng nhờ sự nhạy bén với thị trường, sự linh hoạt trong giao tiếp mà họ đạt được thành công rất nhanh. Bản năng sinh tồn và sự nhạy bén của Xuân chính là thứ mà bất kỳ ai muốn tồn tại trong một xã hội biến động đều cần có.
Sòng phẳng đến thực dụng: Ai ơn trả ơn, ai oán trả oán
Một điểm mà mình rất thích ở Xuân Tóc Đỏ là sự sòng phẳng. Hắn lưu manh, nhưng là một kẻ lưu manh có quy tắc.
Biết ơn và trả ơn:
Xuân không bao giờ quên bà Phó Đoan – người đầu tiên kéo hắn ra khỏi vỉa hè, và vợ chồng Văn Minh – những kẻ đã “nhào nặn” hắn thành đốc tờ Xuân. Khi đã ở trên đỉnh cao danh vọng, hắn vẫn phục tùng và giúp đỡ họ đạt được những mục đích riêng.
Hay như khi gặp lại ông thầy số trên Bờ Hồ, hắn đã mời cụ đi chè chén một bữa để trả cái ơn gọi trúng số, và hắn tình cờ nghe được thông tin rằng có kẻ muốn hại mình. Từ đó, hắn đã chuẩn bị sẵn tâm lý để đối phó với hiểm nguy trước mặt.
Mình rất thích chi tiết này, đúng với câu các cụ thường nói – “Ở hiền gặp lành”.
Có thù tất báo:
Sự trả thù của Xuân Tóc Đỏ không theo kiểu âm mưu thâm độc, mà là những màn “vả mặt” trực diện đầy tính sòng phẳng và thực dụng.
Hãy nhìn cái cách hắn xử lý gã tình cũ của cô Tuyết – kẻ vì ghen ăn tức ở nên đã thuê giang hồ đến định “dạy cho Xuân một bài học”. Gã “con ông phán, cháu ông huyện” kia đâu ngờ rằng, Xuân vốn đi lên từ bùn đen vỉa hè, tên lưu manh kia hóa ra lại là đàn em của hắn. Kết quả, Xuân “lật kèo” trong một nốt nhạc: giả vờ uýnh túi bụi tên đàn em, thốc hắn ra chỗ tên thư sinh, rồi lột sạch tiền của gã chia cho đàn em.
Màn “gậy ông đập lưng ông” này không chỉ khiến người xem hả hê, mà còn là một bài học thực tế, gạt phăng cái vỏ bọc tri thức, thượng lưu rởm đời. Đừng bao giờ dùng tiền hay quyền lực để dồn một kẻ lọc lõi, ranh ma vào đường cùng, bởi vì khi họ bật lại, bạn sẽ phải trả một cái giá vô cùng đắt!
Túm lại, sự sòng phẳng này cho thấy Xuân không phải là kẻ ác một cách vô tri. Hắn hành động hoàn toàn dựa trên quy luật nhân quả của riêng hắn: Bạn đối xử với tôi ra sao, tôi sẽ trả lại bạn đúng như vậy.
Mặt tối của sự thực dụng: Khi lợi ích cá nhân đạp lên tất cả
Tuy nhiên, Xuân Tóc Đỏ không phải là một vị thánh. Vì lợi ích và sự an toàn của bản thân, hắn sẵn sàng làm ảnh hưởng, thậm chí là đạp đổ cuộc sống của người khác.
Trích đoạn đắt giá nhất minh chứng cho điều này chính là cái chết của cụ cố Tổ. Vì lợi ích của bản thân và để chứng minh cái quyền lực “muốn ai sống thì sống, muốn ai chết thì chết” của mình, Xuân đã vô tình (hoặc cố ý) tiết lộ vụ ngoại tình động trời của cô Hoàng Hôn ngay giữa gian phòng đang có sự hiện diện của tất cả các thành viên trong nhà. Phát ngôn chí mạng của Xuân về việc ông Phán bị “mọc sừng” đã như một gáo nước lạnh khiến cụ cố Tổ uất nghẹn, tăng xông mà chết.
Cái chết ấy gián tiếp mang lại lợi ích cho tất cả mọi người: con cháu được chia gia tài, còn Xuân thì nghiễm nhiên trở thành “ân nhân” vì đã giúp họ… hoàn thành tâm nguyện có một đám ma to tát nhất Hà Thành.
Sự tráo trở, tàn nhẫn và thực dụng của hắn được đẩy lên đến đỉnh điểm ngay trước giờ diễn ra trận chung kết quần vợt mừng Vua Xiêm.
Khi này Xuân bị kẻ xấu chơi khăm, lén nhét một xấp truyền đơn vào túi áo. Giữa cái thời buổi chính trị nhạy cảm, dính vào truyền đơn là cầm chắc cái án tù mọt gông. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, bản năng sinh tồn lọc lõi của một kẻ vỉa hè đã trỗi dậy. Xuân không một chút do dự, liền dùng chiêu “gắp lửa bỏ tay người”, lén nhét lại số truyền đơn đó vào túi của hai quán quân quần vợt vừa mới làm quen.
Kết quả là gì? Hai vận động viên vô tội kia bị cảnh sát giải đi trong sự ngơ ngác, còn Xuân thì nghiễm nhiên chiếm suất đá chính, bước ra sân đấu và nẫng ngay cho mình cái danh hiệu “anh hùng cứu quốc” sau màn nhường banh thần thánh.
Nhìn vào chi tiết này, ta mới thấy rùng mình trước sự thực dụng của Xuân. Để cứu cái mạng mình và dọn đường cho vinh hoa phú quý, hắn sẵn sàng đạp người khác xuống vũng bùn, dù đó là những người vô tội vừa mới bắt tay xã giao với hắn vài phút trước. Hắn không màng đến việc hai người kia sẽ bị tù đày hay hủy hoại cả sự nghiệp, miễn là bản thân hắn được an toàn và tỏa sáng.
Tóm váy lại
Xuân Tóc Đỏ là một nhân vật thiên tài của Vũ Trọng Phụng. Hắn vừa là nạn nhân, vừa là sản phẩm, lại vừa là kẻ đầu sỏ đùa giỡn trên cái xã hội lố lăng bấy giờ.
Hắn cho chúng ta một bài học thực tế về sự linh hoạt và năng lực sinh tồn, nhưng đồng thời cũng là một lời cảnh tỉnh: Nếu đi lên bằng sự ranh ma và chà đạp lên người khác, thì dù có được cả xã hội tung hô là “vĩ nhân” hay “anh hùng”, bản chất bên trong vẫn chỉ là một khoảng trống rỗng mang danh “lưu manh”. Một nhân vật đáng ghét, đáng khen, và trên hết là cực kỳ đáng ngẫm!