Nếu ai đó hỏi mình đâu là nhân vật văn học Việt Nam có sức sống bền bỉ và tạo ra nhiều cảm xúc trái chiều nhất, câu trả lời của mình chắc chắn là Xuân Tóc Đỏ trong kiệt tác Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng.
Khác với những hình mẫu nhân vật lý tưởng, những anh hùng “mười phân vẹn mười” thường thấy, Xuân Tóc Đỏ là một kẻ đi lên từ bùn đen, một nhân vật mà mình vừa thấy thú vị, vừa thấy đáng nể, lại vừa phải suy ngẫm. Hắn không tốt hoàn toàn, nhưng bảo hắn xấu xa thuần túy thì lại quá bất công.
Toàn bộ ảnh sử dụng trong bài viết mình xin cap lại từ 1 bộ phim trên Youtube. Mình có đính kèm link ở đây, các bạn có nhã hứng hãy theo dõi và ủng hộ tác giả :)))
Bộ phim này mình rất tâm đắc, bám sát nguyên tác, dàn diễn viên thực lực với nhiều nghệ sĩ danh tiếng.
Phim dài hơn 4 tiếng nhưng mình đã xem không bỏ sót một phút nào.
Xuất thân “số khổ” và bản năng sinh tồn mãnh liệt
Trước khi trở thành một “bậc vĩ nhân”, một “anh hùng cứu quốc”, Xuân là ai? Hắn là một đứa trẻ mồ côi, “bán phá xa, chạy cờ rạp hát, bán thuốc lậu, nhặt banh quần”, lấy gầm cầu, vỉa hè làm nhà.
Chính cái nền tảng vứt sục giữa chợ đời ấy đã nhào nặn nên một Xuân Tóc Đỏ có bản năng sinh tồn cực kỳ mãnh liệt. Hắn lọc lõi, ranh ma và nhạy cảm với thời cuộc một cách đáng sợ. Khi bước chân vào cái xã hội thượng lưu “âu hóa” nửa mùa của Hà Nội bấy giờ, Xuân như cá gặp nước. Hắn biết xã hội ấy thèm khát cái gì để cung cấp cái đó. Hắn thuộc lòng những câu khẩu hiệu hợp thời như “Bình dân!”, “Thần thế!”, “Cải cách trang phục!” và biến chúng thành vũ khí cho mình.
Trong cuộc sống hiện đại, chúng ta gọi đây là khả năng “thích nghi” và “bắt trend” (xu hướng). Có những người không có bằng cấp cao, xuất phát điểm bằng không, nhưng nhờ sự nhạy bén với thị trường, sự linh hoạt trong giao tiếp mà họ đạt được thành công rất nhanh. Bản năng sinh tồn và sự nhạy bén của Xuân chính là thứ mà bất kỳ ai muốn tồn tại trong một xã hội biến động đều cần có.
Sòng phẳng đến thực dụng: Ai ơn trả ơn, ai oán trả oán
Một điểm mà mình rất thích ở Xuân Tóc Đỏ là sự sòng phẳng. Hắn lưu manh, nhưng là một kẻ lưu manh có quy tắc.
Biết ơn và trả ơn:
Xuân không bao giờ quên bà Phó Đoan—người đầu tiên kéo hắn ra khỏi vỉa hè, và vợ chồng Văn Minh—những kẻ đã “nhào nặn” hắn thành đốc tờ Xuân. Khi đã ở trên đỉnh cao danh vọng, hắn vẫn phục tùng và giúp đỡ họ đạt được những mục đích riêng (như việc giúp cụ cố Hồng “được chết” đúng tâm nguyện của con cháu).
Có thù tất báo:
Hãy nhìn cái cách Xuân đối xử với những kẻ khinh rẻ mình. Khi bị nhà Mỹ thuật thiết kế cho bộ quần áo lố lăng, hay khi bị những kẻ thượng lưu khinh miệt xuất thân, Xuân không ngại dùng sự tráo trở, những lý luận cùn nhưng “đanh thép” để bật lại, khiến đối phương vuốt mặt không kịp.
Sự sòng phẳng này cho thấy Xuân không phải là kẻ ác một cách vô tri. Hắn hành động hoàn toàn dựa trên quy luật nhân quả của riêng hắn: Bạn đối xử với tôi ra sao, tôi sẽ trả lại bạn đúng như vậy.
Mặt tối của sự thực dụng: Khi lợi ích cá nhân đạp lên tất cả
Tuy nhiên, như bạn đã nhận định, Xuân Tóc Đỏ không phải là một vị thánh. Vì lợi ích và sự an toàn của bản thân, hắn sẵn sàng làm ảnh hưởng, thậm chí là đạp đổ cuộc sống của người khác.
Trích đoạn đắt giá nhất minh chứng cho điều này chính là cái chết của cụ cố Tổ. Vì lợi ích của bản thân và để chứng minh cái quyền lực “muốn ai sống thì sống, muốn ai chết thì chết” của mình, Xuân đã vô tình (hoặc cố ý) tiết lộ vụ ngoại tình động trời của cô Hoàng Hôn ngay trước giường bệnh. Phát ngôn chí mạng của Xuân về việc ông Phán bị “mọc sừng” đã như một gáo nước lạnh khiến cụ cố Tổ uất nghẹn, tăng xông mà chết.
Cái chết ấy gián tiếp mang lại lợi ích cho tất cả mọi người: con cháu được chia gia tài, còn Xuân thì nghiễm nhiên trở thành “ân nhân” vì đã giúp họ… hoàn thành tâm nguyện có một đám ma to tát nhất Hà Thành.
Tóm váy lại
Xuân Tóc Đỏ là một nhân vật thiên tài của Vũ Trọng Phụng. Hắn vừa là nạn nhân, vừa là sản phẩm, lại vừa là kẻ đầu sỏ đùa giỡn trên cái xã hội lố lăng bấy giờ.
Hắn cho chúng ta một bài học thực tế về sự linh hoạt và năng lực sinh tồn, nhưng đồng thời cũng là một lời cảnh tỉnh: Nếu đi lên bằng sự ranh ma và chà đạp lên người khác, thì dù có được cả xã hội tung hô là “vĩ nhân” hay “anh hùng”, bản chất bên trong vẫn chỉ là một khoảng trống rỗng mang danh “lưu manh”. Một nhân vật đáng ghét, đáng khen, và trên hết là cực kỳ đáng ngẫm!